Lęk przed zmianą jest naturalnym doświadczeniem, ponieważ każda zmiana wiąże się z niepewnością oraz koniecznością opuszczenia tego, co znane, a więc w jakiś sposób bezpieczne z perspektywy naszego układu nerwowego. Nawet pozytywne wydarzenia mogą wywoływać napięcie, gdy wymagają redefinicji dotychczasowej tożsamości i sposobu funkcjonowania.
Z perspektywy analizy transakcyjnej lęk przed zmianą może towarzyszyć doświadczaniu impasu, czyli wewnętrznego konfliktu między stanami Ja. Impas pojawia się wtedy, gdy jedna część osoby pragnie zmiany i rozwoju, a inna – zwykle uwewnętrzniony Rodzic – wysyła komunikaty ostrzegające przed ryzykiem lub porażką. W rezultacie człowiek doświadcza napięcia i poczucia „utknięcia”, mimo świadomości, że obecna sytuacja jest dla niego niesatysfakcjonująca.
W analizie transakcyjnej podkreśla się również znaczenie skryptów życiowych, czyli nieświadomych wzorców i decyzji ukształtowanych we wczesnym dzieciństwie. Zakazy takie jak „nie bądź ważny”, czy „niech ci się nie uda” mogą utrudniać podejmowanie nowych działań. Zmiana staje się wtedy zagrożeniem dla utrwalonego obrazu siebie i świata, co może powodować opór oraz unikanie.
Przezwyciężenie lęku wymaga uruchomienia stanu Ja Dorosły, który pozwala realistycznie ocenić sytuację, oddzielić przeszłe doświadczenia od teraźniejszości i podejmować bardziej autonomiczne decyzje i sięgać po to, co uznajemy za ważne i dobre dla nas.